Słowniczek liturgiczny: monstrancja, mantolet, vasculum, profitka, baldachim, hostia a komunikant, świeca wielkanocna, bielizna kielichowa, koloratka i 26 innych nazw

Jak korzystać ze słowniczka liturgicznego?

To słowniczek-hub: 36 haseł liturgicznych po 2–3 zdania — nazwy przedmiotów liturgicznych, naczyń, szat i paramentów — każde z linkiem do kategorii produktowej, w której dane naczynie, szatę albo sprzęt zamówisz z wysyłką. Porównania „a/vs" rozstrzygnięto wprost: hostia a komunikant, monstrancja a vasculum, mantolet a mucet, kropidło a kropielnica — wszystkie znajdziesz wprost w opisach haseł. Hasła pogrupowano w cztery sekcje: naczynia liturgiczne i sprzęt ołtarza, szaty i nakrycia głowy, Eucharystia oraz świece i procesje.

Jeżeli szukasz konkretnego modelu z ceną, użyj karuzeli „Polecane produkty" pod tekstem albo kategorii z każdego hasła. Pełne działy: naczynia liturgiczne, szaty liturgiczne, sprzęt liturgiczny i dewocjonalia. Terminy z celebracji z biskupem (mitra, pastorał) omawiają osobne poradniki o mitrze biskupiej oraz birecie i piusce.

Naczynia liturgiczne i sprzęt ołtarza

Monstrancja

Monstrancja to okazałe, zwykle pozłacane naczynie służące do ukazania Najświętszego Sakramentu — hostię osadza się w gnieździe z lunetą, aby mogła być adorowana podczas wystawienia i adoracji. Monstrancja a tabernakulum: tabernakulum przechowuje Najświętszy Sakrament, monstrancja go ukazuje. Modele od 16 do 100 cm wysokości znajdziesz w dziale monstrancje. Jak przebiega wystawienie i adoracja Najświętszego Sakramentu, wyjaśnia poradnik o monstrancji.

Vasculum

Vasculum to niskie naczynie z wodą, z którego szafarz obmywa palce po rozdawaniu Komunii świętej; odkłada się w nim też okruszki albo upadłą hostię, która rozpuszcza się w wodzie. Monstrancja a vasculum: pierwsza ukazuje hostię, drugie służy czci wobec najmniejszych jej resztek. Vasculum kryształowe (ok. 4,5 cm wysokości) zamówisz w dziale inne naczynia liturgiczne.

Kielich mszalny

Kielich to naczynie, w którym podczas konsekracji wino staje się Krwią Chrystusa i z którego szafarz przyjmuje Komunię pod postacią wina. Kielich a patena: kielich mieści wino, patena — hostie, dlatego zwykle kupuje się je razem jako dopasowany komplet. Wysokość, wykończenie i komplet z pateną opisuje poradnik o wyborze kielicha, a naczynia znajdziesz w dziale kielichy mszalne.

Patena

Patena (talerzyk) to płytkie naczynie, na którym spoczywają hostie podczas konsekracji i rozdawania Komunii. Powinna być dopasowana do kielicha — najczęściej ma to samo wykończenie i te same rozmiary pod dużą hostię oraz komunikanty. Pateny zamówisz w dziale pateny liturgiczne.

Puszka mszalna

Puszka to okrągłe naczynie z wieczkiem, w którym przechowuje się w tabernakulum konsekrowane komunikanty — na Komunię u chorych i na rozdawanie Komunii w kolejne dni. Wielkość puszki dobierz do zapasu komunikantów; tabele rozmiarów daje poradnik o puszkach mszalnych, a naczynia zamówisz w dziale puszki mszalne.

Ampułki mszalne

Ampułki to para naczyń — zwykle na tacce — na wino i wodę, podawanych kapłanowi podczas przygotowania darów. Ampułki a lawabo: ampułki służą do ofiarowania darów na ołtarzu, lawabo — do obmycia rąk już po tym obrzędzie. Komplety z taczami znajdziesz w dziale ampułki i tacki mszalne.

Lawabo

Lawabo to komplet do obmycia rąk — dzbanek z wodą i miseczka, nad którą kapłan wylewa wodę podczas obrzędu przygotowania darów. Obmycie rąk łączy się z modlitwą o obmycie od grzechu, dlatego komplet stoi w zakrystii, a podaje go ministrant. Dlaczego kapłan myje ręce i jakie modele kupić — opisuje poradnik o komplecie do lawabo; sprzęt znajdziesz w dziale komplet do lawabo.

Kropidło (aspersorium)

Kropidło to sprzęt do pokrapiania wodą święconą — rączka zakończona koszyczkiem, którym kapłan spryskuje wnętrze kościoła, domy i zgromadzone osoby. Kropidło a kropielnica: kropidło służy do pokrapiania w ruchu, kropielnica — do przechowywania wody święconej przy wejściu. Modele znajdziesz w dziale kropidła.

Kropielnica

Kropielnica to stojące lub zawieszane naczynie przy wejściu do kościoła z wodą święconą, z której wierni maczają palce przy znaku krzyża. Kropielnicę uzupełnia się regularnie, a model dobierz do wejścia: stojącą albo wiszącą. Jaką kropielnicę wybrać i gdzie ją umieścić — opisuje poradnik o kropielnicy kościelnej; modele są w dziale kropielnice i kropidła. W mieszkaniu sprawdzi się kropielniczka na ścianę — wybór i montaż opisuje poradnik o kropielnicy domowej.

Kaganek (lampka oliwna)

Kaganek to niewielka lampka oliwna — naczynie na oliwę lub olej z bawełnianym knotem, dające żywy płomień; historycznie wyrabiany z gliny lub metalu, dziś najczęściej szklany na mosiężnej podstawie. Czym palić lampkę, jaki knot wybrać i ile kosztują modele — opisuje poradnik o lampce oliwnej i kaganku; lampki liturgiczne do kościoła są w dziale lampki wieczne.

Trybularz (kadzielnica)

Trybularz, czyli kadzielnica, to metalowe naczynie zawieszone na łańcuchach, w którym żarzą się węgielki na kadzidło; unosi się z niego dym symbolizujący modlitwę wznoszącą się do Boga. Trybularz a łódka: trybularz pali kadzidło, łódka — przechowuje je do nasypania. Obsługę kadzielnicy oraz węgielki i kadzidła opisuje poradnik o kadzidłach w kościele, a sprzęt znajdziesz w dziale trybularze, łódki. Budowę, ceny i wybór modelu opisuje poradnik o trybularzu.

Łódka

Łódka to małe naczynie w kształcie łódki z rączką, w którym leży kadzidło, które ministrant wkłada do trybularza przed obrzędem z kadzidłem. Łódka zawsze idzie w parze z trybularzem — oba są w dziale trybularze, łódki.

Tabernakulum

Tabernakulum to zamykana, solidna skrzynka w prezbiterium, służąca do przechowywania Najświętszego Sakramentu; jego obecność zwiastuje lampka wieczna. Tabernakulum a monstrancja: tabernakulum przechowuje, monstrancja ukazuje. Rozmiary, zabezpieczenia i montaż opisuje poradnik o tabernakulum, a modele są w dziale tabernakula.

Krzyż ołtarzowy i procesyjny

Krzyż ołtarzowy ustawia się obok ołtarza jako znak ofiary Chrystusa, a krzyż procesyjny — ten sam albo osobny — niesie się na czele procesji, z korpusem zwróconym w kierunku marszu. Wysokość, drzewce i montaż opisuje poradnik o krzyżu ołtarzowym; modele są w dziale krzyże ołtarzowe, procesyjne.

Figura religijna

Figura religijna to rzeźbione przedstawienie Chrystusa, Matki Bożej, świętych albo aniołów — w parafii ustawiana w bocznych nawach i kruchtach, w domu na półce z dewocjonalią. Figura a obraz: figurę rzeźbi się w drewnie, żywicy czy mosiądzu, obraz maluje na płótnie lub HDF. Figury religijne do kościoła i domu znajdziesz w dziale figury.

Obrus ołtarzowy

Obrus ołtarzowy to białe nakrycie mensy ołtarza — tkanina dopasowana do jego kształtu, zdobiona haftem lub gipiurą; przepisy liturgiczne wymagają, by ołtarz był przykryty co najmniej jednym białym obrusem. Obrus a korporał: obrus nakrywa cały ołtarz, korporał rozkłada się tylko pod kielichem i hostią. Jak dobrać długość i szerokość, opisuje poradnik o obrusie ołtarzowym; modele od 345,00 zł znajdziesz w dziale obrusy ołtarzowe.

Szaty liturgiczne i nakrycia głowy

Alba

Alba to długa, biała szata sięgająca stóp, zakładana przez kapłanów, diakonów i ministrantów jako podstawa szat liturgicznych. Alba a komża: alba sięga do stóp, komża — tylko do talii; obie są białe, ale służą innym posługom. Rozmiary według wzrostu opisuje poradnik o albach i komżach; szaty kapłańskie są w dziale komże i alby kapłańskie, a lektorskie — w dziale alby lektorskie.

Fason z kapturem — budowę, rozmiary i pielęgnację — opisuje poradnik alba lektorska z kapturem.

Komża

Komża to krótka, biała szata ministranta sięgająca do talii, zakładana na codzienny ubiór z długim rękawem. Komża a alba — różnica jest w długości i odbiorcy: komża dla ministrantów, alba także dla lektorów i kapłanów. Rozmiary i materiały opisuje poradnik o komży i albie; komże ministranckie znajdziesz w dziale komże ministranckie.

Ornat

Ornat to zewnętrzna szata celebransa Mszy świętej — okazała, w kolorze okresu liturgicznego, zakładana na albę i stułę. Ornat a stuła: ornat zakrywa, stuła spoczywa na szyi i ramionach pod ornatem. Rozmiar dobierasz według tabeli — pomocna jest tabela rozmiarów ornatu; modele w dziale ornaty, a haftowane — w kategorii ornaty haftowane.

Stuła

Stuła to długa wstęga materiału zakładana na szyję przez prezbitera, a przez diakona — ukośnie na ramiona; jej kolor zależy od okresu liturgicznego. Stuła a ornat: stuła jest znakiem posługi i nosi się ją także bez ornatu, na przykład przy spowiedzi. Kolory i modele opisuje poradnik o stułach kapłańskich; zamówisz je w dziale stuły.

Kapa (pluviale)

Kapa to okazała, sięgająca do ziemi peleryna liturgiczna z kapturem na plecach, którą kapłan nakłada przy nabożeństwach poza Mszą — adoracji, procesjach i udzielaniu błogosławieństwa. Kapa a ornat: kapa służy poza Mszą świętą, ornat — do Mszy. Kolory i momenty noszenia opisuje poradnik o kapie liturgicznej; modele są w dziale kapy liturgiczne.

Dalmatyka

Dalmatyka to szata diakona — prosta, z prostymi rękawami, w kolorze okresu liturgicznego, zakładana na albę. Dalmatyka a ornat: dalmatyka przysługuje diakonowi, ornat — prezbiterowi. Kiedy diakon ją nakłada i jak dobrać kolor — opisuje poradnik o dalmatyce; szaty są w dziale dalmatyki.

Amikt (humerał)

Amikt, zwany też humerałem, to bielizna liturgiczna — płat płótna osłaniający szyję i ramiona, zakładany pod albę i zapięty na piersi lub w pasie sznurkiem. Amikt a welon na ramiona: amikt nosi się pod albą do Mszy, welon na ramiona — nad sutanną, przy błogosławieństwie Najświętszym Sakramentem. Humerały kapłańskie są w dziale koloratki, pektorały.

Welon na ramiona

Welon na ramiona (humeral veil) to szeroka tkanina noszona przez kapłana na ramionach przy błogosławieństwie Najświętszym Sakramentem i procesji z monstrancją, przypięta zapinką na piersi. Welon na ramiona a welon kielichowy: pierwszy służy szafarzowi, drugi przykrywa naczynie. Modele IHS i haftowane są w dziale welony, a rodzaje omawia poradnik o welonach liturgicznych.

Manipularz

Manipularz to wstęga noszona na lewym przedramieniu — przypomina ręcznik sługi; dawniej standardowa część stroju celebransa, dziś element zestawów rzymskich z bursą i welonem na kielich. Manipularz a stuła: manipularz idzie na przedramię, stuła — na szyję (kapłan) lub lewe ramię (diakon). Zestawy z manipularzem znajdziesz w dziale ornaty (m.in. rzymskie) oraz w bursach i zestawach do chorych.

Mantolet

Mantolet to krótka szata chórowa o odcinanych wyłogach, noszona przez niektórych duchownych, na przykład kanoników — w ofercie w kolorach czarnym, fioletowym i czerwonym, czarna także z obszywkami fioletowymi lub czerwonymi, z wyłogami lub bez, zapinana na haftkę. Mantolet a mucet: mantolet jest krótszy i ma wyłogi, mucet — to pelerynka zapinana z przodu. Modele z materiałów elana i tropik od 630,00 zł znajdziesz w dziale mantolet.

Mucet

Mucet to pelerynka chórowa zakładana na sutannę — sięga do łokci, zapinana z przodu, z kołnierzykiem „V" albo „rzymskim"; w ofercie w kolorach czarnym, fioletowym i czerwonym, także z obszywkami. Mucet a mantolet: mucet sięga do łokci i zapina się z przodu, mantolet — jest krótszy i ma odcinane wyłogi. Materiały i rozmiary znajdziesz w dziale mucet.

Koloratka

Koloratka to biały kołnierzyk księdza — wkładany do koszuli kapłańskiej lub sutanny i widoczny pod kołnierzem ubrania. Koloratka a pektorał: koloratka jest częścią codziennego ubioru księdza, pektorał — krzyż noszony na piersi przez biskupów. Dobór rozmiaru i modele opisuje poradnik o koloratce i pektoralu; zamówisz je w dziale koloratki, pektorały.

Pektorał

Pektorał to okazały krzyż noszony na piersi — przysługuje biskupom i opatom; zwisuje się go z łańcuszka lub sznura na koloratce. Pektorał a koloratka — dopasowanie rozmiaru i łańcuszka opisuje poradnik o koloratce i pektoralu; modele znajdziesz w dziale koloratki, pektorały.

Eucharystia i Najświętszy Sakrament

Hostia

Hostia to okrągły chleb eucharystyczny — pszenny i niekwaszony, konsekrowany na ołtarzu; po konsekracji to, zgodnie z wiarą Kościoła, ciało Chrystusa. Hostie wypieka się w hostiarkach — formach do pieczenia chleba eucharystycznego. Hostia a komunikant: hostia to chleb eucharystyczny w ogóle, komunikant — mała hostia przeznaczona do przyjmowania. Rodzaje i przechowywanie opisuje poradnik o komunikantach i hostiach; zamówisz je w dziale komunikanty i hostie.

Komunikant

Komunikant to mała, kilkucentymetrowa hostia przeznaczona do rozdawania wiernym podczas Komunii świętej. W praktyce mówisz „komunikant", gdy myślisz o hostii do przyjęcia, a „hostia" — o okrągłym chlebie eucharystycznym w ogóle; komunikanty w różnych średnicach i opakowaniach znajdziesz w dziale komunikanty i hostie.

Bielizna kielichowa

Bielizna kielichowa to komplet białych tkanin towarzyszących kielichowi: korporał (rozłożony na ołtarzu pod kielichem), palka (usztywniona osłonka kielicha) i puryfikaterz (przecierka do wytarcia kielicha). Bielizna a naczynia: naczynia są metalowe, bielizna — płócienna i prana regularnie. Z czego składa się komplet i jak o niego dbać — opisuje poradnik o bieliźnie kielichowej; komplet od 75,00 zł znajdziesz w dziale bielizna kielichowa. Komplety na okresy pokuty — m.in. bielizna kielichowa na Wielki Post — rozpoznasz po fioletowym hafcie.

Świece i wyposażenie procesyjne

Świeca wielkanocna (paschalna)

Świeca wielkanocna, zwana paschalną, to duża świeca (ok. 90–100 cm) z aktualnym rokiem, krzyżem i znakami alfa oraz omega, którą na Wigilii Paschalnej wprowadza się do kościoła od nowego ognia. Pali się w okresie wielkanocnym, a później przy chrztach i pogrzebach — jest symbolem Zmartwychwstałego. Świeca wielkanocna a świeca ołtarzowa: paschalna jest jedna, wysoka i specjalnie zdobiona, ołtarzowe — cienkie i liczne. Paschały sprzedajemy zawsze z aktualnym rokiem — modele są w dziale świece paschalne (paschał).

Lichtarz paschalny

Lichtarz paschalny to wysoki, zwykle mosiężny świecznik, na którym stawia się świecę paschalną — w prezbiterium w okresie wielkanocnym, a potem przy chrztach i pogrzebach. Lichtarz a świeca: lichtarz to podstawa, na którą stawia się paschał. Modele od 60 do 100 cm znajdziesz w dziale lichtarz pod paschał.

Profitka (kryza)

Profitka — inaczej kryza — to ozdobna opaska zakładana na świecę, na przykład paschalną albo chrzcielną; w ofercie uniwersalna oraz w kolorach niebieskim i różowym. To drobiazg, który robi różnicę w przygotowaniu świecy na ceremonię; ozdoby i profitki na świecę zamówisz w dziale ozdoby/profitki na świecę.

Baldachim procesyjny

Baldachim to rozpięta na czterech drzewcach tkanina, pod którą w procesji, na przykład Bożego Ciała, niesie się kapłana z Najświętszym Sakramentem; w ofercie haftowane, składane (110 × 140 cm i 140 × 170 cm) oraz z drewnianą ramą (110 × 140 cm). Baldachim czci Najświętszy Sakrament i chroni go, a procesję prowadzą chorągwie — o nich pisze poradnik o chorągwiach i sztandarach. Drzewce, stojak i okucia opisuje poradnik o Bożym Ciele; modele są w dziale baldachimy.

FAQ — terminy liturgiczne

Czym różni się hostia od komunikantu?

Hostia to okrągły chleb eucharystyczny w ogóle, komunikant — mała hostia przeznaczona do rozdawania i przyjmowania Komunii świętej.

Czym różni się mantolet od mucetu?

Mantolet jest krótszy i ma odcinane wyłogi; mucet — pelerynka sięgająca łokci, zapinana z przodu, z kołnierzykiem „V" albo „rzymskim".

Co to jest vasculum?

Niskie naczynie z wodą do obmywania palców po rozdawaniu Komunii oraz do odkładania okruszków i upadłej hostii, która rozpuszcza się w wodzie.

Co to jest profitka?

Inaczej kryza — ozdobna opaska zakładana na świecę (paschalną lub chrzcielną), w kolorach uniwersalnym, niebieskim i różowym.

Czy świeca wielkanocna to to samo, co paschalna?

Tak — to dwie nazwy tej samej świecy z rokiem, krzyżem i znakami alfa oraz omega, wprowadzanej do kościoła na Wigilii Paschalnej.

Co to są paramenty liturgiczne?

Paramenty liturgiczne to tkaniny i szaty używane w liturgii — ornaty, stuły, kapy, welony, obrusy ołtarzowe i bielizna kielichowa. W słowniczku opisują je hasła w sekcji szat oraz przy Eucharystii.

Co to są przedmioty liturgiczne?

Przedmioty liturgiczne to wszystko, co służy obrzędom: naczynia (kielich, patena, monstrancja), szaty (ornat, stuła, alba), bielizna (korporał, puryfikaterz) i sprzęt (trybularz, kropidło). Pełny przegląd nazw z linkami do działów zawiera ten słowniczek.

Co to są hostiarki?

Hostiarki to formy do wypiekania hostii. W ofercie U Archanioła dostępne są gotowe hostie i komunikanty — zamówisz je w dziale komunikanty i hostie.

Jak nazywa się talerzyk, na którym spoczywa hostia?

To patena — płytkie, metalowe naczynie, na którym spoczywają hostie podczas konsekracji i rozdawania Komunii; dobiera się ją do kielicha. Modele znajdziesz w dziale pateny liturgiczne.

Gdzie kupić naczynia i szaty liturgiczne?

W sklepach z dewocjonalią — w naszej ofercie: monstrancje, kielichy, bielizna kielichowa, koloratki, ornaty i inne, z wysyłką na terenie całej Polski. Jak wybrać taki sklep, podpowiadamy w przewodniku: sklep religijny — co można kupić i jak wybrać.

Podsumowanie — słowniczek liturgiczny w pigułce

W skrócie: 36 haseł pogrupowanych w naczynia (monstrancja, vasculum, kielich, patena, puszka, ampułki, lawabo, kropidło, kropielnica, kaganek, trybularz, łódka, tabernakulum, krzyż, figura religijna, obrus ołtarzowy), szaty (alba, komża, amikt (humerał), welon na ramiona, ornat, stuła, kapa, dalmatyka, manipularz, mantolet, mucet, koloratka, pektorał), Eucharystię (hostia a komunikant, bielizna kielichowa) oraz świece i procesje (paschał, lichtarz paschalny, profitka, baldachim). Kluczowe porównania „a/vs": monstrancja a tabernakulum — ukazuje i przechowuje; hostia a komunikant — ogół i hostia do przyjęcia; mantolet a mucet — krótszy z wyłogami i pelerynka do łokci; kropidło a kropielnica — pokrapianie i przechowywanie wody. Każde hasło ma link do kategorii, w której zrobisz zamówienie — albo wybierz z karuzeli polecanych produktów. Zamów jeszcze dziś, aby paczka dotarła przed najbliższą niedzielą.